Yangilangan · 4 daqiqa oʻqishga
Oʻzbek alifbosi tarixi: arab yozuvidan 2026-yilgacha
Bir asrda oʻzbek tili toʻrt marta yozuvini almashtirdi. 2026-yilgi islohot — beshinchi emas, aksincha: u 1993-yilda boshlangan ishni oxiriga yetkazadi.
Arab yozuvi — 1929-yilgacha
Oʻzbek tili ming yildan ortiq arab yozuvida yozilgan. Navoiy ham, Bobur ham shu yozuvda yozgan.
1929: birinchi lotin
1929-yilda yozuv lotinga oʻtkazildi. Bu butun sovet sharqida boʻlgan jarayonning bir qismi edi.
1940: kirill
Oʻn bir yildan keyin yozuv yana almashtirildi — bu safar kirillga. Kirill yozuvi ellik yildan ortiq yagona yozuv boʻlib qoldi va bugungacha keng ishlatiladi.
1993: lotinga qaytish — va ö ğ ş ç
1993-yil 2-sentabrda «Lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini joriy etish toʻgʻrisida»gi qonun qabul qilindi.
Eng qiziq tafsilot shu yerda. Oʻsha alifboda ç, ğ, ö, ş harflari allaqachon bor edi — yaʼni aynan oʻshalar, qaysilariga 2026-yilda qaytilyapti.
1995: harflar olib tashlandi
Ikki yildan keyin alifboga oʻzgartirish kiritildi: diakritik belgili harflar olib tashlanib, oʻrniga harf birikmalari va teskari apostrof qoʻyildi. ö oʻ boʻldi, ğ — gʻ, ş — sh, ç — ch.
Rasmiy sabab sifatida inglizcha klaviaturada yozishni osonlashtirish koʻrsatilgan. Matbuotda boshqa sabab ham aytiladi — Turkiya bilan munosabatlarning sovushi. Bu masala bahsli, shuning uchun biz bir tomonini tanlamaymiz: ikkala izoh ham manbalarda uchraydi.
Natija esa bahssiz. Klaviaturada yozish osonlashmadi: apostrof tugmasi baribir yoʻq, odamlar uni ', ’, ` bilan almashtira boshladi, va yigirma yil davomida bir soʻz besh xil yozildi. sh va ch esa yangi muammo tugʻdirdi: Isʼhoq dagi kabi ajratgich kerak boʻlib qoldi.
2018–2023: tuzatishga urinishlar
Alifboni tuzatish bir necha marta muhokama qilindi. 2021-yilda Vazirlar Mahkamasi bosqichma-bosqich toʻliq oʻtish haqida qaror qabul qildi, 2023-yilda ishchi guruh toʻrtta harfni oʻzgartirishni taklif qildi. Hech biri oxiriga yetmadi.
2026: qaytish
2026-yil 7-iyulda Qonunchilik palatasi, 10-sentabrda Senat alifboning yangi variantini maʼqulladi: 28 ta harf va tutuq belgisi. oʻ oʻrniga ö, gʻ oʻrniga ğ, sh oʻrniga ş, ch oʻrniga ç.
Yaʼni toʻrtta harf 1995-yilda olib tashlangan joyiga qaytadi. Muddatlar va qonunning holati haqida alohida sahifamiz bor.